Het leed dat eetbuien heet - #2 De ├ęchte oorzaak van eetbuien

Gepubliceerd op 11 oktober 2018 12:36

“De oorzaak van mijn eetbuien was heel divers. Ik had eetbuien doordat ik honger had als gevolg van mijn compensatiegedrag, ik had eetbuien als gevolg van sociale gebeurtenissen (veel prikkels) en ik had eetbuien als gevolg van emoties zoals angst, verdriet, eenzaamheid, verveling en spanning. Ook positieve emoties lokten bij mij eetbuien uit, zoals wanneer ik mijn examens met goede cijfers had afgesloten. Eten gebruikte ik dus ook om mezelf te belonen. Op een gegeven moment kon ik niet meer achterhalen wat nu precies de reden was waarom ik een eetbui had. De impuls om te eten, die mentale honger was er gewoon. Die impuls om te eten ging alleen weg door te eten.”

In mijn vorige blog heb ik mijn verhaal met jullie gedeeld. Jarenlang had ik last van eetbuien. Ik had het gevoel dat ik in een mentale gevangenis zat. Het duurde een hele tijd voordat ik hulp durfde in te schakelen. Ik schaamde mij namelijk ontzettend voor de eetbuien. Ik begreep gewoon niet waarom ik zelf niet in staat was om de eetbuien te stoppen.

 

De therapieën die ik kreeg hielpen echter niet. Hierdoor voelde ik mij een nog grotere mislukkeling, want zelfs mét hulp lukte het niet om de eetbuien onder bedwang te krijgen. Ik dacht dat eetbuien nu eenmaal bij mij hoorde, totdat ze langzaam maar zeker minder frequent werden. Ik kon eigenlijk niet achterhalen waarom ik minder eetbuien had, de drang werd gewoon steeds minder.

 

De afgelopen tijd heb ik mij verdiept in boeken en wetenschappelijke artikelen over eetbuien. Niet alleen om als coach mijn cliënten beter te kunnen helpen, maar ook om mijn eigen verleden met eetbuien beter te begrijpen. Ik kwam uit bij het boek brain over binge van Kathryn Hansen. Dit zorgde voor een eye opener; inzicht in de échte oorzaak van eetbuien die afwijkt van de mainstream ideeën.

 

De eetbui – wat is het?

Laat ik allereerst definiëren wat een eetbui precies is. Kijk, iedereen eet wel eens meer dan hij eigenlijk zou willen. Iedereen laat zich wel eens gaan tijdens een verjaardag of wanneer je thuis op de bank gezellig een film aan het kijken bent. Maar er is een verschil tussen te veel eten en het hebben van een eetbui. Volgens de DSM-5[1] wordt een eetbui gekenmerkt door twee kenmerken:

 

1. Het eten in een bepaalde tijd (bijvoorbeeld twee uur) van een hoeveelheid voedsel die beduidend groter is dan de meeste mensen in zo’n periode zouden eten onder gelijke omstandigheden.

2. Het gevoel tijdens de periode geen beheersing over het eten te hebben (bijvoorbeeld het gevoel niet te kunnen stoppen of geen beheer te hebben over wat en hoeveel hij of zij eet).

 

Tijdens een objectieve eetbui eet je vaak sneller dan normaal en eet je door totdat een onaangenaam gevoel ontstaat (buikpijn, misselijk, enz.). Dit soort eetbuien kunnen zelfs oplopen tot het eten van 10.000 kcal. Ze vinden meestal plaats als je alleen bent en je hebt het gevoel dat je volledig de controle kwijt bent. Achteraf baal je ontzettend van jezelf.

 

Dit is anders dan een subjectieve eetbui. Hierbij gaat het niet om extreme hoeveelheden voedsel, maar blijft het vaak beperkt tot bijvoorbeeld één zak chips of één rol koekjes. Dit soort eetbuien zijn natuurlijk net zo vervelend, omdat je voor je eigen gevoel heel veel hebt gegeten, maar volgens de objectieve criteria is het geen ‘echte’ eetbui.

De oorzaak – volgens de gangbare opvattingen

Tot nu toe luidt de meest gangbare opvatting over welke factoren verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van eetbuien: dat er geen eenduidige oorzaak valt aan te wijzen. Ja dat lees je goed! De oorzaken van eetbuien kunnen heel divers en meervoudig zijn, waardoor het heel lastig is om te bepalen wat precies de oorzaak is. Het is vaak een combinatie van erfelijke, karakteristieke, psychologische, biologische of lichamelijke, opvoedkundige en familiaire en sociaal-culturele factoren.

 

Tijdens mijn therapie leerde ik de term ‘trigger’: een gedachte, gevoel, emotie, situatie, gebeurtenis of ervaring die eetbuien uitlokt. De eerste stap in therapie was inzicht krijgen in wat er voorafging aan mijn eetbuien. Telkens als ik een eetbui had, moest ik noteren welke situatie, gedachte en/of gevoel voorafging aan mijn eetgedrag.

 

Klinkt natuurlijk heel plausibel, wil je een probleem aanpakken dan moet je terug naar de kern van het probleem. Dus ik deed netjes wat me gevraagd werd en hield een lijstje bij. Het doel hiervan was, dat wanneer eenzelfde situatie zich nog eens voordeed, ik niet naar voeding zou grijpen maar leerde om op een andere manier met mijn emoties om te gaan.

 

Maar lees nu nog eens de eerste alinea: De oorzaken van eetbuien kunnen heel divers en meervoudig zijn, waardoor het heel lastig is om te bepalen wat precies de oorzaak is. Daar ging het dus mis in de therapie. Mijn ‘trigger-lijstje’ werd namelijk lang, heel erg lang:

 

 

Ik had eetbuien als gevolg van negatieve emoties:

Verdrietig

Boos

Blij

Eenzaam

Verveeld

Gespannen

Angstig

……

 

Ik had eetbuien als gevolg van positieve emoties:

Blij

Ontspannen

Opgewonden

…..

 

Ook kreeg ik eetbuien in bepaalde situaties:

Als ik alleen was

Wanneer ik een taak had afgerond

Nadat ik op een feestje was geweest

Als ik honger had

Als ik dacht dat de dag toch al verpest was

……

Waar begin je dan met het zoeken naar de échte oorzaak? De conclusie was eigenlijk dat ik een verkeerde copingstrategie[2] had. Ik ging op een verkeerde manier met emoties en gebeurtenissen om. Ik greep naar voeding om de ‘innerlijke leegte’ letterlijk en figuurlijk op te vullen.

 

De échte oorzaak

Je kunt uit mijn verhaal misschien al opmerken dat ik nooit de échte oorzaak van mijn eetbuien heb kunnen achterhalen. De eetbuien bleven ook na de therapieën een rol spelen in mijn leven (weliswaar in mindere mate). Ik dacht dat de eetbuien mijn copingsmechanisme was om met emoties om te gaan en dat er nog ergens een dieperliggend probleem was dat ik eerst moest oplossen. Dit werd mij namelijk vertelt door de psycholoog. Hierdoor had ik het gevoel dat ik faalde, dat ik zwak was, dat ik onvoldoende wilskracht had om de eetbuien, die eetdrang tegen te gaan. Ik voelde mij machteloos.

 

Mijn zoektocht voor het schrijven van deze blogreeks over eetbuien heeft mij echter meer inzicht gegeven in waar mijn eetbuien vandaan kwamen. Ik had NIET eetbuien omdat:

  • ik op een verkeerde manier met emoties omging
  • ik onvoldoende wilskracht had
  • ik zwak was

 

De échte oorzaak van eetbuien is namelijk de eetdrang zelf. Dat klinkt misschien heel vreemd. Geloof me, ik was ook niet meteen overtuigd. Maar kun jij altijd achterhalen waarom je een eetbui hebt? Of ‘overvalt’ het je vaak ook gewoon?

 

De boosdoener: het reptielenbrein

Die drang om te eten ontstaat in het primitieve deel van je hersenen. Dit wordt ook wel het reptielenbrein genoemd. Dit deel van de hersenen, het oudste en kleinste deel (evolutionair gezien), is verantwoordelijk voor overleving, plezier en gewoonten. Het functioneert instinctief en automatisch, buiten je bewuste controle.

 

Maar waar komt die drang om te eten dan vandaan? De drang om te eten ontstaat als gevolg van twee eenvoudige factoren:

 

1. Overlevingsinstinct (diëten)

Eetbuien kunnen ontstaan wanneer je langere tijd in een calorieëntekort eet. Je lichaam en hersenen komen hierdoor in de overlevingsmodus terecht. Je hersenen snappen niet dat jij minder aan het eten bent omdat je wilt afvallen. Zolang jij minder eet dan je eigenlijk nodig hebt, blijven je hersenen seintjes afgeven dat je moet eten. Je hersenen zetten je aan tot een eetbui om maar zo snel mogelijk voedingsstoffen binnen te krijgen. Dit is een normale reactie van een gezond stel hersenen.

 

Je kunt dit vergelijken met een handboog die op spanning staat. Hoe strakker die boog gespannen is (hoe meer regels, restricties, tekorten), hoe harder de pijl wegschiet als jij de spanning niet meer aan kan (eetbuien).

2. Gewoonte (conditionering)

Op het moment dat je herhaaldelijk eetbuien hebt, worden je lichaam en hersenen geconditioneerd om bij bepaalde emoties, gebeurtenissen, eten en situaties te gaan eten. Je hersenen gaan op een gegeven moment automatisch een signaal afgeven om te eten.

 

Hoe gaat dit precies in zijn werk? Stel dat je na een lange dag werken thuiskomt, op de bank ploft (omstandigheid of ‘conditie´) en vervolgens een rol oreo-koekjes opeet en geniet van de zoete smaak (uitkomst). Na verloop van tijd leert je brein de associatie tussen thuiskomen, de actie van het eten van de koekjes en de zoete smaak als beloning. Ook wel conditionering genoemd.

 

Door herhaaldelijk een eetbui te hebben onder een bepaalde omstandigheid, wordt in je hersenen bepaalde verbindingen gemaakt. Er ontstaan hierdoor sterke ´hersenroutes´. Hoe vaker je een eetbui hebt, hoe sterker die neurale route wordt en hoe meer het een gewoonte wordt. Dit is overigens een normale werking van je hersenen. Dat bepaalde reacties automatisch gaan, is essentieel om te overleven. Het is bijvoorbeeld niet handig wanneer je bij een rood verkeerslicht eerst moet gaan nadenken hoe je hierop moet reageren.

 

Eetbuien zijn dus geworteld in het reptielenbrein dat verantwoordelijk is voor overleving, plezier en gewoonten. Wanneer eetbuien een gewoonte zijn geworden, is dat deel van je hersenen zodanig geconditioneerd, dat het werkt alsof eetbuien noodzakelijk zijn voor je overleving.

 

In mijn geval begonnen de eetbuien nadat ik lange tijd mezelf had uitgehongerd. Ik kreeg eetbui na eetbui waardoor het op een gegeven moment een gewoonte werd. Er was helemaal geen dieperliggende emotionele en psychologische oorzaak van mijn eetbuien. Een eetbuigewoonte kan ook ontstaan na een periode van overeten.

 

 

Waarom lijkt het dan dat eetbuien ontstaan als gevolg van emoties? Dat komt doordat je hersenen een associatie maken tussen de eetbui en de emotie die voorafging aan de eetbui. Omdat ik ook eetbuien kreeg op momenten dat ik bijvoorbeeld blij was, maakte mijn hersenen een associatie tussen blijdschap en eten. Op ten duur werd deze emotie een trigger om te eten, maar het was niet de oorzaak van mijn eetbui.

 

Je eetbuien zijn GEEN copingsmechanisme voor emoties of moeilijke situaties. De ECHTE oorzaak is de eetdrang zelf, de stimulus vanuit je hersenen die jou ertoe zet om te eten.

 

Ook al zorgen de eetbuien voor een tijdelijke afleiding van je emoties en problemen, dat betekent niet dat de eetbuien ook daadwerkelijk een copingsmechanisme is. Eetbuien helpen alleen om de drang naar eten - dat oncomfortabele en onrustige gevoel – tijdelijk te laten verdwijnen.

 

Eetbuien staan los van al je andere problemen!

Vanuit deze visie - die ervan uit gaat dat de eetdrang op zichzelf de échte oorzaak is (als gevolg van overlevingsinstincten/gewoonten) - is het niet nodig om op zoek te gaan naar een dieperliggende oorzaak. Je hoeft dus niet eerst 101 andere problemen in je leven op te lossen om van je eetbuien af te komen.

 

Natuurlijk is het belangrijk dat je goed kan omgaan met bepaalde emoties, situaties en problemen in je leven. Ze kunnen namelijk wel indirect een invloed hebben op je eetbuien. Ze werken dan als een ‘trigger’. Maar het is belangrijk om het ‘stoppen van de eetbuien’ los te gaan zien van ‘het oplossen van andere problemen in je leven´.

 

Nu de vraag die iedereen bezighoudt die last heeft van eetbuien. HOE STOP IK DE EETBUIEN?

 

De enige manier om de eetbuien te stoppen, is door niet toe te geven aan de eetdrang. Dit betekent dat je moet stoppen met aandacht schenken aan de eetdrang. Ga het zien als puur een impuls vanuit je reptielenbrein die niet klopt, maar waar jij wel controle over kunt krijgen.

 

Soms voelt het misschien alsof je er geen controle over hebt, maar naast je reptielenbrein heb je ook nog een ‘hoger’ brein (neocortex) dat in staat is bewuste keuzes te maken. Jíj kan ervoor kiezen om niet toe te geven aan de drang. Door keer op keer niet toe te geven aan de eetdrang, zal deze uiteindelijk uitdoven. Je hersenen maken nieuwe verbindingen en associaties en de oorspronkelijke hersenroutes verdwijnen.  

 

Ja, die grijze massa in je hoofd is geen statisch ding. Het verandert continu, ook wel neuroplasticiteit genoemd. Net zoals slechte gewoontes, kun je ook goede gewoontes aanleren. Hoe mooi is dat? Door iets maar vaak genoeg te doen, maakt je brein van die tijdelijke aanpassingen blijvende gedragsveranderingen.

 

Nu weet ik uit ervaring dat de eetdrang soms ontzettend sterk kan zijn en dat het echt wel een hele uitdaging is om er niet aan toe te geven. Hoe kun je ervoor zorgen dat je niet toegeeft aan die eetdrang?

Vanuit mijn kennis en eigen ervaringen kan ik je daar bij helpen! In mijn volgende blog zal ik hier dieper op in gaan.

 

 

 

[1] Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders

[2] De manier waarop iemand omgaat met problemen en gebeurtenissen, alsmede omgaat met hevige gedachten of gevoelens. 


«   »

Reactie plaatsen

Reacties

Tara
een maand geleden

Interessant!