Emotie-eten of een overbelast zenuwstelsel? Zo herken je het verschil

Sta jij stiekem altijd 'aan'? 

In mijn praktijk begeleid ik veel werkende moeders en zogenaamde high performers, die de hele dag in de actiestand stand. De hele dag zijn ze bezig met zorgen voor de kinderen, presteren op het werk, het huishouden draaiende houden en in hun hoofd de hele dag bezig zijn met controleren en perfectioneren. 

Dat is behoorlijk belastend voor het zenuwstelsel. 

Als jij 's avonds op de blank ploft, nadat alle taakjes zijn afgerond, komt je zenuwstelsel opeens tot stilstand. Dan merk je pas hoe moe, gespannen en onrustig je lichaam eigenlijk is. 

Maar die plotselinge stilstand, is heel onprettig en oncomfortabel. 

• Er komen gevoelens naar de oppervlakte die je de hele dag hebt onderdrukt
• Gedachtes over wat je gezegd en gedaan hebt
• Ongemak en onrust gieren door je lichaam

Hoe ga je daar dan mee om? Hoe zorg je ervoor dat jij de dag kan verwerken en je zenuwstelsel weer tot rust kan komen?

Voor veel mensen is dat eten. 

Eten als schakelaar naar rust

Eten is een hele effectieve manier om met ongemak en spanning om te gaan. Het zorgt voor:

• Verdoving
• Afleiding
• Korte termijn genot
• Comfort
• En regulatie van een overbelast zenuwstelsel

Eten wordt daarom vaak ingezet tijdens schakelmomenten: 

• van spanning naar ontspanning
• van drukte naar rust
• van rennen naar stilstand
• ....

En op die momenten voelt het alsof je overvallen wordt door emoties, of is het toch iets anders?

Emotie-eten vs. zenuwstelsel-eten?

Belangrijk om te weten: emoties en het zenuwstelsel zijn altijd met elkaar verweven. Emoties activeren je zenuwstelsel, en de staat van je zenuwstelsel beïnvloedt welke emoties je voelt. Het is dus geen óf-óf, maar een voortdurende wisselwerking.

Maar er is wel écht een verschil tussen emotie-eten en eten omdat je zenuwstelsel gereguleerd moet worden. 

Emotie-eten: de oorsprong ligt bij emoties

Je herkent een duidelijke emotie, die te koppelen is aan een situatie die je hebt meegemaakt:

• Verdriet, nadat je iets naars hebt meegemaakt
• Boosheid of frustraties, nadat iemand over je grenzen is gegaan
• Eenzaam, doordat je je niet gehoord, gezien of begrepen voelt.
  
  

Hier staat de emotionele betekenislaag op de voorgrond. Vaak spelen overtuigingen, herinneringen en oude patronen mee. Eten helpt om gevoelens te dempen of even niet te hoeven voelen.

'Zenuwstelsel-eten': de oorsprong ligt bij een overbelast zenuwstelsel

Je ervaart vooral algemene ongemak, onrust, spanning of leegte zonder duidelijke emotie:

• Tegelijkertijd opgejaagd en leeg voelen 
• Onrust en spanning in je lijf voelen 
• Gedachtes die door je hoofd blijven razen 
• Een "ik kan niet meer" gevoel
• Zoekend naar (zintuigelijke) stimulatie

Hier zoekt je lichaam vooral lichamelijke regulatie. Het zenuwstelsel wil terug naar veiligheid en rust, en eten is een directe weg daarnaartoe. 

Regulatie om eetbuien en overeten te doorbreken

In beide gevallen is eten een manier om te reguleren en een automatische respons van je brein en lichaam om je te beschermen tegen ongemak. Maar de oorsprong is anders en vraagt daarom ook voor een andere aanpak als je dit wilt doorbreken:

Emotieregulatie vraagt o.a. om:

• Leren voelen wat je voelt (interoceptie en lichamelijk bewustzijn verhogen)
• Emoties kunnen benoemen (en soms de betekenis veranderen)
• De behoefte achter emoties ontdekken (autonomie, grenzen, verbinding...)
• Frustratie tolerantie opbouwen 
• Emotionele copingstrategieën aanleren 

Veel cliënten ontdekken dat ze jarenlang emoties hebben weggeduw of gerationaliseerd hebben. Eten was een manier om opgebouwde emoties te ventileren of te verdoven. Nadat ze aan de slag zijn gegaan met emotie-regulatie, worden ze minder overvallen door emoties en kunnen ze deze reguleren zonder eten hier (altijd) voor te hoeven gebruiken)

Zenuwstelselregulatie vraagt o.a. om:

• Ontdekken hoe het voelt wanneer je in een bepaalde stand van je zenuwstelsel staat
• Voorkomen dat je zenuwstelsel constant in het rood gaat 
• Signalen leren herkennen
• Regulatietechnieken toepassen waar nodig 

Ik zie bij veel cliënten dat ze pas tot rust komen bij eten. Enerzijds doordat ze te veel van hun zenuwstelsel vragen. Anderzijds doordat ze bij stilstand direct het ongemak willen weg eten in plaats van zichzelf en het lichaam de ruimte geven om te reguleren. Door met beide kanten aan de slag te gaan, zie je direct verschil in de eetimpulsen.